Historia

4 maja

4 maja 1863 r. w bitwie pod Borią i Jeziorkiem (obecnie Sudół) koło Ostrowca Świętokrzyskiego powstańcy dowodzeni przez naczelnika wojskowego województwa sandomierskiego Dionizego Czachowskiego rozbili rosyjski oddział majora Ilii F. Klewcowa. Dowódca Rosjan poległ, podobnie jak trzech innych oficerów i 90 żołnierzy. Klewcowa pochowano na cmentarzu parafialnym w Opatowie. Dodatkowo Rosjanie stracili w tym starciu swoje tabory i sprzęt wojskowy. Po tej walce  D.Czachowski przerzucił swe siły na północ. Po drodze doszło do jeszcze jednego starcia z Moskalami – pod wsią Lemierze . W obu bojach poległo ośmiu, a rannych było 22 Polaków, w tym dwóch oficerów o nazwiskach Kiciński i Manowski.

Zmarłych z ran powstańców pochowano przy dzisiejszej ulicy Hubalczyków na osiedlu Stawki, a w miejscu mogiły postawiono pomnik usytuowany niedaleko Zespołu Szkół Publicznych nr 2 im. Orląt Lwowskich w Ostrowcu Świętokrzyskim. Na kolumnie krzyża widoczne są herby Rzeczypospolitej  – Biały Orzeł, oraz Litwy- Pogoń, a także Rusi- Archanioł Michał. Umieszczony na nim napis głosi:

„Mogiła powstańców zmarłych
w tutejszym lazarecie w latach 1863/64.
Oddali życie za Ojczyznę”

Z kolei bitwę pod Sudołem upamiętniają skromny obelisk przy drodze z Ostrowca Świętokrzyskiego do Bałtowa i kamienna płyta w miejscu prawdopodobnego pochówku poległych pod Lemierzami z napisem:

„Powstańcom z 1863 r poległym o wolność Polski
PTTK Ostrowiec”.

Umieszczono je tam z inicjatywy ostrowieckiego krajoznawcy i społecznego opiekuna zabytków Stanisława Jeżewskiego. W latach 2013-2015 w pobliżu pola bitwy w Sudole ostrowieckie Muzeum Historyczno-Archeologiczne organizowało przeprowadzane z wielkim rozmachem inscenizacje wydarzeń z maja 1863 roku.

oprac. Norbert Zięba