Historia

31 sierpnia

31 sierpnia 1898 r. w Kobiałkach koło Pawłowa urodził się jeden z najwybitniejszych ostrowieckich społeczników, krajoznawców i regionalistów – Stanisław Jeżewski. Był prezesem Oddziału Miejskiego ZNP i prezesem Oddziału Ostrowieckiego PTTK (po śmierci został jego patronem). Z inicjatywy Stanisława Jeżewskiego m.in. reaktywowano ostrowieckie muzeum i urządzono stałą ekspozycję archeologiczną na Krzemionkach, utworzono Towarzystwo Miłośników Ostrowca i odbudowano pomnik marszałka Józefa Piłsudskiego w Parku Miejskim.

Pochodził z rodziny przesiąkniętej tradycjami patriotycznymi, jego dziadkowie walczyli w powstaniach listopadowym i styczniowym. Edukację rozpoczął w szkole fabrycznej w Częstocicach, gdzie jego nauczycielem był krzewiący postawy patriotyczne Roch Burda, później uczył się w prywatnym czteroklasowym progimnazjum w Wąchocku, gdzie zetknął się z niepodległościową konspiracją i ruchem strzeleckim. Do momentu wybuchu I wojny światowej zdążył ukończyć trzy klasy. Wycofujący się w 1915 r. na wschód Rosjanie wywieźli 17-letniego S. Jeżewskiego, który najpierw pracował w transporcie wojskowym, a później tj. w 1917 r. został powołany do carskiej armii, w której służył jako saper i dostał się do niewoli. Po powrocie do kraju jesienią 1918 r. podjął naukę w ostrowieckim Seminarium Nauczycielskim im. Tadeusza Kościuszki, ale przerwał ją w 1920 r. w czasie wojny z bolszewikami. Wykazał się wtedy dużym bohaterstwem i walcząc jako saper został ciężko ranny w bitwie nad Wieprzem. Później kurował się w szpitalu w Łodzi oraz w sanatorium w Ciechocinku.

Po powrocie do Ostrowca w 1922 r. S. Jeżewski ukończył Seminarium Nauczycielskie, po czym podjął pracę nauczyciela geografii i historii w ostrowieckich szkołach powszechnych (najpierw w zawodowej szkole kolejowej). Niezależnie od tego nieustannie poszerzał swoje zawodowe kompetencje kontynuując naukę na Wyższych Kursach Nauczycielskich we Lwowie. W tym czasie aktywnie działał w Polskim Towarzystwie Krajoznawczym, Związku Nauczycielstwa Polskiego oraz współpracował z Regionalnym Uniwersytetem im. Stanisława Konarskiego w Sandomierzu. Stanisław Jeżewski należał również do Polskiej Partii Socjalistycznej, i z jej inicjatywy w 1929 r. został odznaczony Medalem Dziesięciolecia Odzyskania Niepodległości.

Po wybuchu drugiej wojny światowej S. Jeżewski jako rezerwista walczył z Niemcami na froncie południowo-wschodnim, po czym na krótko znalazł się we Lwowie, zaś po powrocie do Ostrowca prowadził tajne nauczanie. Niezależnie od tego,używając konspiracyjnych pseudonimów „Cis”oraz „Grabowy” kierował działalnością informacyjną i wydawniczą Komendy Obwodu Opatowskiego Armii Krajowej. Wiosną 1944 r. musiał ukrywać się przed gestapo, używał wtedy przybranego nazwiska Paweł Waga.

Po wojnie Stanisław Jeżewski pracował w ostrowieckim Gimnazjum i Liceum Handlowym, do 1959 r. był prezesem Oddziału Ostrowieckiego Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, zaś do 1961 r. prezesem Oddziału Miejskiego Związku Nauczycielstwa Polskiego. Był jednym z założycieli Towarzystwa Miłośników Ostrowca oraz członkiem Towarzystwa Przyjaciół Górnictwa i Hutnictwa Przemysłu Staropolskiego. W 1955 r. z jego inicjatywy powołano Komisję Opieki nad Zabytkami, która zajmowała się m.in. rezerwatem archeologicznym w Krzemionkach i doprowadziła do powstania w 1965 r. Muzeum Regionalnego w Częstocicach. Przejęło ono eksponaty przedwojennego Muzeum Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego przy ulicy Górzystej, a Stanisław Jeżewski został honorowym kustoszem nowej ostrowieckiej placówki wystawienniczej. W 1973 r. napisał “Zarys historii oddziałów PTK – PTTK w Ostrowcu Świętokrzyskim 1913- 1973”. Był również autorem monografii “Historia Ostrowca” wydanej i wznowionej przez Towarzystwo Miłośników Ostrowca. W latach 1970- 80 z własnej inicjatywy S. Jeżewski umieścił żeliwne tablice pamiątkowe w miejscach walk powstańczych z 1863 r. w Sudole, Czarnej Glinie, Bodzechowie i Częstocicach. Z kolei na powstańczych mogiłach w Kunowie, Sudole i Czarnej Glinie dzięki niemu położono tablice z piaskowca.

W ostatnich latach życia Stanisław Jeżewski jako honorowy przewodniczący działał w Komitecie Odbudowy Pomnika Marszałka Józefa Piłsudskiego w Parku Miejskim, który odsłonięto w Parku Miejskim cztery lata po jego śmierci. S. Jeżewski zmarł 2 listopada 1989 r. w wieku 91 lat i został pochowany na cmentarzu parafialnym przy ulicy Denkowskiej. Jego imię noszą szlak turystyczny w Górach Świętokrzyskich oraz Oddział Miejski PTTK w Ostrowcu Świętokrzyskim z siedzibą przy Alei 3 Maja, gdzie umieszczono dedykowaną mu tablicę pamiątkową.

oprac. Norbert Zięba