Historia

13 października

13 października 1914 r. w okolicach Ćmielowa, Bodzechowa i Ostrowca przebywały udające się z Jakubowic do Iłży oddziały wchodzące w skład 1 pułku Legionów Polskich. Jednym z nich był 1 szwadron ułanów pod dowództwem pochodzącego z Ruszkowca koło Ostrowca rotmistrza Władysława Beliny-Prażmowskiego, który zmarł 24 lata później, 13 października 1938 r. Jako 50-letni emeryt w randze pułkownika przebywał wtedy na kuracji w Wenecji. Przyczyną śmierci był zawał serca. Wcześniej był m.in. wicewojewodą kieleckim, prezydentem Krakowa i wojewodą lwowskim.Uroczystości pogrzebowe w Krakowie stały się wielką manifestacją patriotyczną porównywalną  do tych po śmierci Marszałka Piłsudskiego. Został pochowany 20 października 1938 r. na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

Władysław Belina-Prażmowski jeszcze za życia za sprawą przedwojennych powieści, filmów i oficjalnej propagandy II RP stał się postacią legendarną. Urodził się w Ruszkowcu w obecnej gminie Sadowie 3 maja 1888 roku. Ukończył gimnazjum w Radomiu, następnie uczył się w Warszawie, gdzie zdał maturę w 1908. Od tego roku studiował na Politechnice Lwowskiej, po czym w 1912 r.  przeniósł się na Akademię Górniczą w Leoben. Od 1909 był członkiem Związku Walki Czynnej, gdzie uzyskał stopień chorążego, należał także do Związku Strzeleckiego. W 1913 r. jako porucznik został zastępcą komendanta Okręgu Krakowskiego ZWC, a w 1914 objął dowództwo szkolnej kompanii wakacyjnej. 2 sierpnia 1914 r.  objął dowództwo siedmioosobowego patrolu ułanów, który posiadając jedynie uprzęż bez koni, w nocy następnego dnia wkroczył do zaboru rosyjskiego. Jego większość stanowili ochotnicy z naszego regionu. Ten sam patrol, już w mundurach, konno i uzbrojony, ponownie 6 sierpnia 1914 r.  przeszedł  kordon graniczny i stoczył bezkrwawą potyczkę z rosyjskimi policjantami, stając się tym samym pierwszym oddziałem kawalerii legionowej (tzw. „siódemka Beliny”). 13 sierpnia Belina-Prażmowski stworzył pierwszy szwadron kawalerii w sile 140 ludzi. Awansował na rotmistrza w maju 1915 roku. W latach 1914–1917 był oficerem Legionów Polskich, organizatorem i dowódcą 1 pułku ułanów Legionów Polskich czyli tzw. „beliniaków”. Dowodząc nim przeszedł cały szlak bojowy Legionów. W styczniu 1917 r. został mianowany majorem, a w grudniu 1918 r. awansował na podpułkownika.

Po zakończeniu pierwszej wojny światowej Władysław Belina-Prażmowski służył w Wojsku Polskim. Był organizatorem i dowódcą 1 Brygady Kawalerii, na czele której stoczył wiele bitew podczas wojen z Ukraińcami i bolszewikami. Wsławił się zdobyciem Wilna w kwietniu 1919 roku. 7 maja 1919 r. został awansowany na pułkownika. Dowodził Grupą Kawalerii w przełomowym momencie wojny polsko-sowieckiej w 1920 roku.  Po 10 września 1920 r. decyzją ministra spraw wojskowych gen. Kazimierza Sosnkowskiego został mianowany dowódcą 209. pułku ułanów podkarpackich.

W 1929 roku zamieszkał w Krakowie. Był tam prezesem Oddziału Krakowskiego Związku Legionistów. Po wystąpieniu z wojska od 1931 do 1933 roku pełnił funkcję Prezydenta Miasta Krakowa. Następnie od 31 stycznia 1933 do 14 kwietnia 1937  roku był wojewodą lwowskim. Po powrocie do Krakowa w 1937 r.  został dyrektorem generalnym Jaworznickich Komunalnych Kopalń Węgla SA, ale niedługo później przeszedł na emeryturę ze względu na pogarszający się stan zdrowia.

oprac. Norbert Zięba