Historia

10 października

10 października 1966 r. z inicjatywy najwybitniejszych miejscowych krajoznawców i regionalistów tj. Stanisława Jeżewskiego, Stanisława Sudnika i Edwarda Chmielewskiego zawiązało się zrzeszające lokalnych pasjonatów Towarzystwo Miłośników Ostrowca. Pierwszym przewodniczącym TMO został dyrektor Liceum Ogólnokształcącego im. Joachima Chreptowicza Eugeniusz Chmielewski.Towarzystwo od początku istnienia prowadziło działalność nakierowaną na zachowanie dziedzictwa kulturowego miasta. Jednym z pierwszych większych przedsięwzięć była zorganizowana 12 czerwca 1969 r. sesja popularnonaukowa w ostrowieckim Muzeum Regionalnym (obecnie Muzeum Historyczno-Archeologiczne). TMO prowadziło również działalność wydawniczą, m.in. jego nakładem ukazały się napisana przez Stanisława Jeżewskiego „Historia Ostrowca” oraz „Zarys dziejów Denkowa” autorstwa Jana Jaworskiego. Z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Ostrowca przy skrzyżowaniu ulicy Kuźnia z ul. Żeromskiego wzniesiono pomnik upamiętniający miejsce, gdzie w XVII wieku znajdowała się najstarsza w mieście kuźnica, a później tj. do lat siedemdziesiątych XIX wieku funkcjonował pierwszy ostrowiecki zakład hutniczy. Pomnik najpierw zdobiła płyta z brązu, niestety w czasach III RP została skradziona przez „złomiarzy”, więc na jej miejscu umieszczono odlew żeliwny z popiersiem hutnika. Niestety, w 2004 r. także żeliwna tablica zniknęła, później jej los podzielił cały pomnik, odtworzony następnie na parkingu hotelu „Red”.

Przełom lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych ubiegłego wieku oznaczał zahamowanie aktywności TMO, znaczne ożywienie działalności nastąpiło po zniesieniu stanu wojennego i wyborze nowych władz Towarzystwa. W 1985 r.jego prezesem został ostrowiecki historyk dr Marian Banaszek. Z jego inicjatywy 30 stycznia 1985 r. zainaugurowano cykl tzw. „Wieczorów Ostrowieckich”. Pierwsze spotkanie poświęcono jubileuszowi 100-lecia doprowadzenia kolei do miasta. Dziesięć miesięcy później 27 listopada 1985 r. z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Ostrowca, Miejska Rada Narodowa w Ostrowcu Świętokrzyskim podjęła uchwałę o założeniu “Księgi Zasłużonych”. Wpisów do niej dokonywano raz w roku, zawsze przed obchodzonym w epoce PRL 22 lipca Świętem Odrodzenia Polski. Zaszczytu umieszczenia w księdze dostępowały zarówno osoby indywidualne jak i grupy społeczne (na przykład organizacje i inne zbiorowości). Połowa lat osiemdziesiątych przyniosła ze sobą także zintensyfikowanie działalności wydawniczej, co było efektem nawiązania przez TMO ścisłej współpracy z bliźniaczymi towarzystwami działającymi w miejscowościach tzw. Trójmiasta nad Kamienną tj. Starachowic i Skarżyska Kamiennej. Spory udział w tym procesie mieli dziennikarze gazet zakładowych wydawanych przez Hutę Ostrowiec oraz FSC Starachowice i skarżyskie „Mesko”. Przy ich udziale rozpoczęto redagowanie publikacji składających się na cykl opatrzony tytułem „Nad Kamienną”. Pierwsza z nich poświęcona została dziejom rewolucji 1905-1907 roku w ośrodkach przemysłowych nad Kamienną, druga Okręgowi Przemysłowemu nad Kamienną w związku z przypadającym wówczas 50-leciem COP, zaś kolejna dotyczyła ”historycznej i współczesnej roli rzeki Kamiennej i jej dopływów, a także problemów gospodarki wodnej i ochrony wód”.

W 1986 roku TMO uroczyście obchodziło jubileusz 20-lecia powstania i z tej okazji zostało uhonorowane przez Ministerstwo oprac. Norbert ZiębaKultury i Sztuki oraz redakcję „Kuriera Polskiego” za udział w konkursie „Bliżej regionu-bliżej kraju”. Po zmianach ustrojowych na początku lat 90. TMO nawiązało współpracę z ostrowiecką diasporą żydowską w Kanadzie, jej celem miało być m.in. wzniesienie pomnika na cześć ofiar holokaustu na kirkucie (do pomysłu wrócono po dwudziestu latach zmieniając lokalizację na plac po synagodze). Powołanym pod koniec 1993 r. nowym zarządem Towarzystwa Miłośników Ostrowca kierował historyk i krajoznawca Zbigniew Pękala, który m.in. wznowił zwyczaj organizowania cyklicznych prelekcji. Po utworzeniu powiatu ostrowieckiego TMO przekształciło się w Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Ostrowieckiej.

oprac. Norbert Zięba