Historia

1 maja

1 maja 1950 r. oddano do użytku część Zakładowego Domu Kultury Huty Ostrowiec im. Marcelego Nowotki w Ostrowcu Świętokrzyskim, mieszczącą się dokładnie w tym samym budynku, co administrowane od 1998 roku przez Miejskie Centrum Kultury jedyne w mieście kino „Etiuda”.

Początki „zetdeku” są jednak starsze niemal o ćwierć wieku, bo już w 1926 roku działacze Polskiej Partii Socjalistycznej podjęli starania o przekazanie placu pod Dom Robotniczy w Ostrowcu. Powstało wtedy Stowarzyszenie Budowy Domu Robotniczego gromadzące fundusze na inwestycje, jego prezesem został ostrowiecki działacz PPS Zygmunt Szmidt. Projekt gmachu sporządził architekt Jerzy Wajdling, ale tzw. wielki kryzys lat trzydziestych uniemożliwił szybkie rozpoczęcie budowy. Dlatego kamień węgielny wmurowano dopiero w 1937 r. Przed wybuchem drugiej wojny światowej gotowe były fundamenty, część parteru i jedno skrzydło budynku od strony ulicy Kościelnej, które zostało pokryte dachem i oddane do użytku w 1939 r. Uruchomiono tam najpierw sklep spółdzielni Społem, a po wojnie siedzibę Komitetu Okręgowego PPS w Ostrowcu Świętokrzyskim.

W 1947 r. działalność wznowił Zarząd Stowarzyszenia Budowy Domu Robotniczego, na którego czele stanęli Marian Stawecki jako prezes i Adam Szlęzak jako przewodniczący Rady Nadzorczej. Aby zapewnić fundusze na dokończenie budowy, wszyscy pracownicy Huty Ostrowiec zostali dobrowolnie opodatkowani (0,5% ich ogólnego zarobku) na rzecz budowy Domu Robotniczego. Konstruktor i architekt z Huty Ostrowiec Tadeusz Rekwirowicz zmodernizował przedwojenny projekt J. Wajdlinga i w latach 1947-1953 budowa była kontynuowana. Na południowej elewacji budynku od strony Parku Miejskiego im. Józefa Piłsudskiego artyści warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych J.Szwacz i N. Dudzianka posługując się techniką sgrafitto wykonali siedem portretów sławnych Polaków (S. Moniuszko, W. Bogusławski, A. Mickiewicz i J. Matejko) oraz zunifikowane przedstawienia przodowników pracy w osobach hutnika, laborantki i traktorzystki. Swoje twarze artyści ofiarowali postaciom górnika i traktorzystki. Mimo że formalnie budowa ZDK trwała do 1953 r. to pierwsze robotnicze zespoły artystyczne powstały już w 1945 roku i funkcjonowały w strukturach Hutniczego Domu Kultury, który swe locum miał w późniejszych obiektach KSZO. Były to amatorski teatr, chór męski i dziecięcy zespół baletowy.

Oficjalne oddanie całego gmachu Zakładowego Domu Kultury Huty Ostrowiec im. Marcelego Nowotki odbyło się 28 lutego 1953 r., wystąpił wtedy Centralny Zespół Pieśni i Tańca Wojska Polskiego, u którego boku zadebiutował 150-osobowy ostrowiecki Zespół Pieśni i Tańca złożony z chóru, baletu i orkiestry. Był on prawdziwą chlubą ZDK, występował nawet na Światowym Festiwalu Młodzieży w Warszawie w 1955 r., a pięć lat później został uznany przez Centralną Radę Związków Zawodowych za zespół reprezentacyjny Związku Zawodowego Hutników. Łączyło się to m.in. z występami za granicą (w 1966 i 1968 r. w NRD i w ZSRR w 1980 r.) oraz na centralnych dożynkach. Wielkim sukcesem było zdobycie złotego medalu na X Festiwalu Robotniczym w 1968 r. w Blackenburgu.

W późniejszych latach pod sztandarem ZDK funkcjonowały także zrzeszające w sumie ponad 500 osób orkiestra dęta, chór żeński, teatr poezji, dziecięce i młodzieżowe zespoły taneczne, muzyczne oraz wokalne, klub tańca towarzyskiego, kapela hutnicza Szlaka Paka oraz sekcje filatelistyczna, szachowa, brydżowa, tkaniny artystycznej i wiedzy o sztuce. Przez wiele lat ZDK był również siedzibą Komitetu Miejskiego PZPR, ale gmach przy Alei 1 Maja kojarzył się ostrowczanom przede wszystkim z kinem „Przodownik”, które od 1953 do 1981 roku funkcjonowało jako hutnicze kino związkowe. Przez kolejne trzy lata prowadziło je Okręgowe Przedsiębiorstwo Rozpowszechniania Filmów w Kielcach, ale w 1984 roku ponownie stało się kinem hutniczym. Obowiązywała wtedy nazwa Kino ZDK, zmieniona w 1998 r. a więc po komunalizacji na aktualną tj. „Etiuda”. Od początku obowiązywała zasada, że dyrektor Zakładowego Domu Kultury był jednocześnie kierownikiem kina. W latach 1953-1998 sprawowali tę funkcję m.in. Wacław Włostowski, Jan Żaczek, Jerzy Ułanowicz, Władysław Romanowski, Jerzy Zajączkowski, Grzegorz Werecki, Stanisław Penksyk, Tadeusz Maj, Wiesława Sarba i Bożena Żardecka. Po przejęciu gmachu ZDK przez Miejskie Centrum Kultury był on nie tylko siedzibą kina i sal prób dla sekcji i zespołów MCK, ale również locum dla Galerii Fotografii Miejskiego Centrum Kultury, redakcji „Gazety Ostrowieckiej” i Klubu Muzycznego Perspektywy.

oprac. Norbert Zięba